De wereld van vandaag ziet er fundamenteel anders uit dan die waarin grootouders zelf opgroeiden. Waar vroeger een diploma garant leek te staan voor een vaste baan en een koopwoning, worstelen jongvolwassenen nu met flexcontracten, exploderende huizenprijzen en een klimaatcrisis die dagelijks de krantenkoppen haalt. Voor oma’s die hun kleinkinderen hebben zien opgroeien tot jonge volwassenen tussen pakweg 18 en 30 jaar, kan dit een bron van diepe onrust zijn. Die bezorgdheid is niet alleen begrijpelijk, ze getuigt ook van liefde en betrokkenheid bij het welzijn van de volgende generatie.
Waarom deze generatie grootouders zich méér zorgen maakt
Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau toont aan dat de levenszekerheid die babyboomers kenden, grotendeels verdwenen is voor millennials en generatie Z. Grootouders die in de jaren zestig of zeventig het arbeidsproces instapten, konden met een middelbare schooldiploma of hbo-opleiding rekenen op een stabiel inkomen en pensioenopbouw. Hun kleinkinderen daarentegen behalen wel hoogwaardige diploma’s, maar bungelen vaak jarenlang aan tijdelijke contracten.
Daarnaast speelt de mentale druk een grotere rol dan ooit. Jongvolwassenen groeien op in een permanente prestatiemaatschappij, versterkt door sociale media waar iedereen zijn beste kant toont. De angst om niet goed genoeg te zijn, niet succesvol genoeg, niet gelukkig genoeg vreet aan hun zelfvertrouwen. Voor grootouders die hun kleinkinderen kennen als intelligente, capabele mensen is het pijnlijk om te zien hoe zij worstelen met zelftwijfel en existentiële onzekerheid.
De realiteit achter de zorgen: feiten en cijfers
De bezorgdheid van grootouders is gebaseerd op concrete ontwikkelingen. Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek is de gemiddelde leeftijd waarop jongeren het ouderlijk huis verlaten gestegen naar 24,5 jaar. Niet omdat ze lui zijn, maar omdat zelfstandig wonen simpelweg onbetaalbaar is geworden in grote delen van Nederland en Vlaanderen.
Ook de arbeidsmarkt biedt minder houvast. Waar in 1990 nog ongeveer 80 procent van de jongeren onder de 35 een vast contract had, is dit percentage gedaald naar 55,4 procent in 2023. Flexibiliteit klinkt modern en dynamisch, maar betekent in de praktijk vaak inkomens- en toekomstonzekerheid. Hypotheken krijgen wordt hierdoor een uitdaging, en aan pensioenopbouw wordt nauwelijks toegekomen.
Tegelijkertijd kampt 32 procent van de jongvolwassenen tussen 18 en 25 jaar met psychische klachten zoals angst- of stemmingsstoornissen, blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut. De druk om te presteren, financiële stress en sociale vergelijking via digitale kanalen dragen hieraan bij.
De spagaat tussen helpen en loslaten
Veel grootmoeders bevinden zich in een emotioneel spanningsveld. Enerzijds willen ze hun kleinkinderen steunen, praktisch of financieel bijspringen waar mogelijk. Anderzijds vrezen ze betuttelend over te komen of de autonomie van hun kleinkinderen te ondermijnen. Deze balans vinden is geen sinecure.
Ontwikkelingspsychologen benadrukken dat jongvolwassenheid een cruciale fase is waarin identiteitsvorming en zelfstandigheid centraal staan. Te veel ingrijpen kan contraproductief werken, terwijl te weinig betrokkenheid ervaren kan worden als desinteresse. De kunst zit hem in beschikbaar zijn zonder te overspoelen met adviezen of ongewenste hulp.
Bovendien hebben grootouders vaak zelf te maken met levensvragen rond ouder worden, gezondheid en eindigheid. De zorgen over kleinkinderen kunnen dan extra zwaar wegen, juist omdat grootouders zich realiseren dat ze er misschien niet altijd meer zullen zijn om bij te staan.
Wat oma wél kan doen: praktische ankerpunten
Hoewel grootouders de wereld niet kunnen veranderen, kunnen ze wel degelijk een verschil maken in het leven van hun kleinkinderen. Het begint met het creëren van een veilige, oordeelvrije ruimte waar jongvolwassenen hun twijfels en angsten kunnen delen zonder direct advies of oplossingen aangewreven te krijgen.
Luisteren zonder meteen op te lossen
Jongvolwassenen hebben vaak geen behoefte aan kant-en-klare antwoorden, maar vooral aan erkenning van hun gevoelens en ervaringen. Door actief te luisteren en open vragen te stellen, geef je als grootouder blijk van oprechte interesse. Zinnen als “Hoe ervaar jij dat zelf?” of “Wat zou jou het meest helpen?” nodigen uit tot reflectie zonder te betuttelen.
Relativeren vanuit levenservaring
Grootouders hebben het unieke voordeel van een lang leven vol ups en downs. Door eigen kwetsbaarheden te delen, laat je zien dat tegenslagen normaal zijn en dat wegen zich vaak uitkristalliseren op momenten dat alles hopeloos lijkt. Dit relativerende perspectief kan enorm geruststellend werken zonder de zorgen van de kleinkind te bagatelliseren.
Praktische steun op maat
Financiële hulp is niet voor alle grootouders weggelegd, en dat hoeft ook niet. Praktische ondersteuning kan vele vormen aannemen: een luisterend oor tijdens een wandeling, helpen met sollicitatiebrieven nakijken, een warm maal meegeven, of simpelweg een plekje bieden waar kleinkinderen tot rust kunnen komen. Vraag expliciet wat welkom is in plaats van te veronderstellen wat nodig is.
De eigen onrust managen
Zorgen maken over geliefden is menselijk, maar chronische bezorgdheid tast ook het eigen welzijn aan. Grootouders die ’s nachts wakker liggen van piekergedachten over hun kleinkinderen, hebben zelf ook ondersteuning nodig.
Contact zoeken met andere grootouders kan helpen om te ontdekken dat deze gevoelens breed gedeeld worden. Lotgenotengroepen, zowel fysiek als online, bieden erkenning en uitwisseling van ervaringen. Ook kan het waardevol zijn om grenzen te stellen aan de eigen verantwoordelijkheid: jij bent niet verantwoordelijk voor het geluk van je kleinkinderen, hoe graag je dat ook zou willen.
Mindfulness-technieken of schrijfoefeningen kunnen helpen om zorgen te externaliseren en te relativeren. Het opschrijven van angsten maakt ze vaak concreter en daardoor beter hanteerbaar. Soms blijkt dat de grootste zorgen gebaseerd zijn op veronderstellingen in plaats van feiten.
Vertrouwen als fundament
Ondanks alle uitdagingen waar jongvolwassenen mee te maken hebben, zijn ze ook veerkrachtiger dan ze zelf vaak denken. Ze beschikken over vaardigheden en netwerken die vorige generaties niet hadden. Ze zijn digitaal vaardig, kunnen snel schakelen en hebben vaak een sterk ontwikkeld sociaal bewustzijn.
Als grootouder mag je erop vertrouwen dat je kleinkinderen hun weg zullen vinden, zij het misschien via routes die jij niet had voorzien. De definitie van succes is veranderd: waar vroeger zekerheid en status centraal stonden, zoeken jongeren nu naar zingeving, balans en authenticiteit. Dat kan botsen met de waarden waarmee grootouders opgroeiden, maar is niet minder waardevol.
Door aanwezig te blijven, liefde te tonen zonder voorwaarden en vertrouwen uit te spreken in hun capaciteiten, geef je als grootouder het kostbaarste geschenk: een emotioneel vangnet. Dat vangnet maakt niet alle problemen weg, maar zorgt er wel voor dat jongvolwassenen weten dat ze er niet alleen voor staan. En dat maakt, zelfs in onzekere tijden, een wereld van verschil.
Inhoudsopgave